Radzymin

Odbudowujemy więzi

Wizyta członków zarządu i pracowników Facing History

maj 2014

W maju 2014 roku Polskę odwiedziła delegacja członków zarządu i pracowników międzynarodowej organizacji edukacyjnej Facing History and Ourselves. Forum Dialogu pomagało w układaniu programu ich tygodniowego pobytu. Była to wyjątkowa okazja za zapoznania gości z efektami Szkoły Dialogu – delegacja odwiedziła pięć miejscowości, w których program ten był realizowany.

Poniżej zamieszczamy relację jednego z uczestników wizyty, który opisuje przebieg spotkania z uczniami i zorganizowaną przez nich wycieczkę śladami żydowskiego Radzymina:

„Gdy w końcu dojechaliśmy do szkoły to było jak łyk świeżego powietrza. Wszędzie byli witający nas uczniowie, dało się wyczuć nastrój oczekiwania na nasz przyjazd.

Po krótkim przedstawieniu dokonanym przez trenerów Forum powitał nas dyrektor szkoły; wielu nauczycieli nie mogło uczestniczyć w spotkaniu, bo uczniowie starszych klas zdawali akurat ustne egzaminy.

Zostaliśmy szybko przeprowadzeni przez serię wstępnych warsztatów zapoznawczych. Jednym z najciekawszych, w których uczestniczyła nasza grupka, polegał na tworzeniu przez nas symbolicznej mapy Polski – uczniowie w tym czasie rysowali analogiczną mapę Stanów Zjednoczonych. Na uczniowskiej mapie USA znalazł się wielki napis TOLERANCJA. To oczywiście sprowokowało nas do dyskusji o przypadkach amerykańskiej nietolerancji i postrzeganiu tych kwestii przez uczniów.

Te warsztaty były świetnym wstępem do spaceru po mieście i dowiedzenia się, co udało im się odkryć na temat radzymińskich Żydów.

Rozpoczął się spacer – uczniowie, przekazując sobie głos, opowiedzieli nam wszystko, czego dowiedzieli się o historii radzymińskiej społeczności żydowskiej podczas realizacji swojego projektu.

Resztę wspólnie spędzonego czasu poświęciliśmy na zwiedzanie kilku miejsc świadczących o kwitnącym życiu radzymińskiej społeczności żydowskiej, które zaczęło się w XVII wieku. Na łączną liczbę pięciu tysięcy mieszkańców miasta trzy tysiące było Żydami. Podczas spaceru odwiedziliśmy miejsce, gdzie funkcjonował cheder – szkołą dla młodych chłopców, którzy chcieli zostać rabinami. Potem dotarliśmy na łąkę, gdzie mieścił się cmentarz żydowski. Miejsce, gdzie był pochowany słynny szanowany rabin, było specjalnie oznaczone.

Następnie przeszliśmy ulicą Kilińskiego, niegdyś główną ulicą żydowskiego Radzymina. Minęliśmy dom, w którym przez dwa lata mieszkał Isaac Bashevis Singer.

Zobaczyliśmy ostatni dom w Radzyminie zamieszkany przez Żydów, a potem poszliśmy na teren, gdzie w czasie wojny funkcjonowało radzymińskie getto. Większość żydowskich mieszkańców została zamordowana w Treblince lub jeszcze na miejscu, gdy zostali zgromadzeni na stacji kolejowej. Później naziści zniszczyli większą część miasta.

Uczniowie opowiedzieli nam, jak udało im się dowiedzieć tych wszystkich rzeczy: prowadząc badania w miejskich archiwach, przeprowadzając wywiad z lokalnym historykiem. Niewiele udało im się dowiedzieć od swoich dziadków, z którymi też przeprowadzali wywiady. Dzięki tym badaniom uczniowie mogli nam zaprezentować pełen obraz bogatego życia radzymińskiej społeczności żydowskie, tragicznie przerwanego przez Zagładę.

Na koniec zadałem sobie pytanie: jak to doświadczenie wpłynie na uczniów, jak ich zmieni?

Jak się odnajdą w roli „strażników pamięci”?