Grabów

Odwiedziny uczestników wizyty studyjnej

październik 2017

Jesienią 2017 roku grupa uczestników organizowanej przez Forum Dialogu wizyty studyjnej w Polsce odwiedziła uczniów Gimnazjum im. Jana Kochanowskiego w Grabowie – absolwentów Szkoły Dialogu 2016. Dla części gości było to kolejne spotkanie w Szkole Dialogu, tym samym bardzo cieszyli się z okazji poznania następnej grupy młodych ekspertów w dziedzinie lokalnej żydowskiej historii. Gimnazjaliści z Grabowa, mimo trudnego dostępu do źródeł na temat żydowskiej społeczności swojego miasteczka, stanęli na wysokości zadania!

Spotkanie rozpoczęło się od wspólnego poznania się w szkole. Dzięki warsztatowi integracyjnemu prowadzonemu przez trenerkę Forum wszyscy obecni zauważyli, że tak naprawdę sporo ich łączy. Następnie goście zaproszeni zostali na autorską, pieszą wycieczkę po Grabowie, opowiadającą losy lokalnej żydowskiej społeczności, która przed II wojną światową stanowiła większość mieszkańców miasta. Na trasie spaceru prowadzonego przez grabowskich gimnazjalistów znalazły się ochronka dla dzieci polskich i żydowskich, rynek stanowiący centrum przedwojennego życia, otoczony domami należącymi przed wojną do żydowskich mieszkańców miasta, czy też miejsce po mykwie.

Najbardziej spektakularnym punktem wycieczki była wizyta w zachowanym budynku grabowskiej synagogi. Okazała budowla, o charakterystycznych cechach synagogalnych, w latach powojennych służyła jako magazyn meblowy Gminnej Spółdzielni, a dzisiaj stoi zamknięta z powodu zagrożenia budowlanego. Uczniom udało się jednak dotrzeć do zdjęć polichromii ze środka synagogi, które pokazali gościom na podwórzu przed budynkiem. Dzięki obecności uczestniczącego w wizycie rabina Wayne’a Franklina udało się odszyfrować przetarte napisy z wewnętrznych ścian – okazały się być słowami ostatniego psalmu z Księgi Psalmów. W tym momencie to gospodarze mogli nauczyć się czegoś od gości – wszyscy obecni wspólnie odkryli nowy fragment historii grabowskich Żydów.

Znalazł się także czas na odpoczynek w szkole przy poczęstunku przygotowanym przez uczniów. Goście wyrażali swoją wdzięczność i nadzieję, którą dało im spotkanie z grabowskimi gimnazjalistami. „Ich entuzjazm i duma ze swojej pracy przynoszą nam ogromną radość” – powiedział jeden z uczestników wizyty.

fot. M.Piekarska, J.Szkarłat

Zakończeniem spotkania z grabowskimi uczniami była wspólna wizyta na miejscowym cmentarzu żydowskim. Dzisiaj o dawnym przeznaczeniu tego miejsca przypomina jedynie słup z napisem Cmentarz żydowski. Teren prawnie chroniony. Uszanuj miejsce spoczynku zmarłych. Goście wraz z gospodarzami odmówili wspólnie modlitwę za zmarłych, upamiętniając miejsce wiecznego spoczynku.

Po zakończeniu wizyty w Polsce, uczestnicy powracali do spotkania z grabowskimi uczniami i podkreślali, że wizyta w Grabowie była jednym z najważniejszych momentów ich pobytu. Jedna z uczestniczek napisała nawet do szkoły list, w którym wyznała: „Od powrotu do Izraela nie mogę przestać opowiadać moim znajomym o mojej cudownej wizycie w Polsce oraz o wyjątkowym i radującym serce spotkaniu z Wami w szkole”.

Więcej o Szkole Dialogu w Gimnazjum im. Jana Kochanowskiego

Szabat w Chrzanowie

październik 2017

Jednym z wydarzeń zaplanowanych w ramach wizyty studyjnej organizowanej przez Forum Dialogu w październiku 2017 roku było spędzenie szabatu z Liderami Dialogu w małopolskim Chrzanowie. W piątkowy wieczór 20 października uczestnicy wizyty i goście zasiedli przy jednym stole, aby poznać się i nawiązać więzi.

Przed kolacją uczestniczący w wizycie rabin Wayne Franklin odprawił nabożeństwo na rozpoczęcie szabatu. Lider Dialogu w Chrzanowie i radny tego miasta, Kamil Bogusz, dziękując za przybycie powiedział gościom, że to pierwszy prawdziwie obchodzony szabat w mieście od czasów wojny! Na spotkanie przybyli także Liderzy Dialogu z innych miejscowości – Joanna i Michał Lorencowie z Bierunia i Rymanowa oraz Justyna Biernat z Tomaszowa Mazowieckiego.

W czasie kolacji okazało się, że świat jest naprawdę mały. Od słowa do słowa wyszło na jaw, że Joanna i Michał Lorencowie znają się z przyjaciółmi uczestników wizyty – potomkami rymanowskich Żydów, którzy przyjeżdżają do Rymanowa na organizowane właśnie przez Joannę i Michała Dni Pamięci. W trakcie rozmów pojawiły się także niespodziewane prezenty – każdy z obecnych Liderów otrzymał oryginalnego projektu mezuzę z Forgotten Judaica, marki judaików rodzeństwa uczestniczącego w wizycie.

fot. M.Piekarska, J.Szkarłat

W sobotę natomiast Kamil Bogusz, jako ekspert w dziedzinie lokalnej historii, oprowadził gości po żydowskim Chrzanowie. Trasa obejmowała miejsca takie jak Plac Estery i kamień pamięci w miejscu dawnej synagogi, rynek i dom Henryka Loewenthala, a także domy z zachowanymi spektakularnymi kuczkami. Po południu natomiast chętni członkowie grupy odwiedzili z Kamilem Boguszem chrzanowski cmentarz żydowski, którego zachowane, zdobione macewy zrobiły na gościach ogromne wrażenie.

„Szabat powrócił do tego wspaniałego miasta po 70-letniej „drzemce” i byliśmy uradowani mogąc go przywrócić. Kamil jest wyjątkową osobą, której entuzjazm i duma z pracy na rzecz upamiętniania historii swojego miasta są w pełni zasłużone i tak bardzo doceniane”, podsumował doświadczenie jeden z uczestników wizyty po wyjeździe z Chrzanowa.

Więcej o Kamilu Boguszu, Liderze Dialogu z Chrzanowa

Więcej o Joannie Lorenc, Liderce Dialogu z Bierunia

Więcej o Michale Lorencu, Liderze Dialogu z Rymanowa

Więcej o Justynie Biernat, Liderce Dialogu z Tomaszowa Mazowieckiego

Wizyta grupy Park Avenue Synagogue z Nowego Jorku

październik 2017

Historia Brzeska nieodłącznie związana jest z losami jej żydowskiej społeczności – na przełomie wieków XIX i XX burmistrzem miasta był nawet jej członek, Henoch Klopholz. Pod koniec października 2017 roku, celem poznania jego bogatej historii, małopolskie Brzesko odwiedziła grupa osób z synagogi Park Avenue z Nowego Jorku. W rolę gospodarzy spotkania wcielili się absolwenci Szkoły Dialogu 2016 – uczniowie Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1 w Brzesku.

Wizyta w szkole było okazją do szczerych rozmów pomiędzy brzeską młodzieżą i jej żydowskimi gośćmi. Wszyscy uczestnicy spotkania wzięli udział w prowadzonym przez trenerkę Forum Dialogu warsztacie integracyjnym. Uczniowie przyjęli także grupę samodzielnie przygotowanym poczęstunkiem, który umilił wszystkim wolny czas przed wyjściem na wycieczkę po mieście.

fot. J.Machnowska

Spotkanie nie odbyło się jedynie w murach szkolnych – pomimo deszczowej pogody brzescy licealiści zaprosili też gości na przetłumaczony na język angielski autorski spacer śladami żydowskiej społeczności swojego miasta. Praca, którą wykonali w ciągu cyklu warsztatów Szkoły Dialogu, zrobiła ogromne wrażenie na gościach. Mogli oni usłyszeć od uczniów przeróżne lokalne historie – o zachowanych domach modlitwy, mykwie, rynku i cmentarzu żydowskim – wszystko to w miejscach, gdzie rozkwitało przed II wojną światową życie brzeskich Żydów. Spacer zakończył się przy nowopowstałym pomniku na cmentarzu żydowskim, upamiętniającym zbiorową mogiłę z czasów wojennych.

Tam uczniowie, w związku z nadchodzącym dniem Wszystkich Świętych, zapalili znicze, natomiast uczestniczący w spotkaniu rabin Neil Zuckerman odmówił modlitwę za zmarłych.

Chociaż grupa musiała szybko wracać do Krakowa, aby zdążyć na nadchodzący szabat, spotkanie na długo pozostanie w pamięci zarówno gości, jak i uczniów.

Więcej o Szkole Dialogu w Liceum Ogólnokształcącym im. Mikołaja Kopernika

Odwiedziny grupy National WWII Museum in New Orleans

lipiec 2018

Latem 2018 roku Alexandra Richie wraz ze studentami Summer School for the National WWII Museum in New Orleans odwiedziła Radzymin, aby pokazać amerykańskim studentom przykład miasta, którego ponad połowa mieszkańców przed II wojną światową była pochodzenia żydowskiego, oraz to, jak dzisiaj wygląda jego przestrzeń w kontekście pamięci o Zagładzie. Z grupą spotkał się Szymon Cymer – absolwent radzymińskiej Szkoły Dialogu 2014, Młody Lider Dialogu i obecny trener warsztatów Szkoły Dialogu. Opowiedział gościom o swojej drodze od udziału w Szkole Dialogu jako licealista do dzisiejszych studiów historycznych i pracy jako edukator w dziedzinie lokalnej historii żydowskiej. To nie pierwsza grupa, którą gościł w ramach Szkoły Dialogu w Radzyminie– w 2014 roku był jednym z uczniów zaangażowanych w spotkanie z grupą międzynarodowej organizacji edukacyjnej Facing History and Ourselves.

Radzymin, zazwyczaj pamiętany przez pryzmat historii wojennej roku 1920, odkrył swoją bogatą historię zróżnicowanego żydowskiego ośrodka zarówno chasydyzmu, jak i syjonizmu. Grupa zobaczyła także najważniejsze radzymińskie miejsca związane z przedwojenną społecznością żydowską – miejsce pozostałe po cmentarzu i szkole żydowskiej, budynek mykwy, czy dom rabina.

Spotkanie pozwoliło uczestnikom Summer School zobaczenie historii nie tylko militarnej, ale też tej codziennej – utrwalonej do dzisiaj w przestrzeni miasta.

Wizyta członków zarządu i pracowników Facing History

maj 2014

W maju 2014 roku Polskę odwiedziła delegacja członków zarządu i pracowników międzynarodowej organizacji edukacyjnej Facing History and Ourselves. Forum Dialogu pomagało w układaniu programu ich tygodniowego pobytu. Była to wyjątkowa okazja za zapoznania gości z efektami Szkoły Dialogu – delegacja odwiedziła pięć miejscowości, w których program ten był realizowany.

Poniżej zamieszczamy relację jednego z uczestników wizyty, który opisuje przebieg spotkania z uczniami i zorganizowaną przez nich wycieczkę śladami żydowskiego Radzymina:

„Gdy w końcu dojechaliśmy do szkoły to było jak łyk świeżego powietrza. Wszędzie byli witający nas uczniowie, dało się wyczuć nastrój oczekiwania na nasz przyjazd.

Po krótkim przedstawieniu dokonanym przez trenerów Forum powitał nas dyrektor szkoły; wielu nauczycieli nie mogło uczestniczyć w spotkaniu, bo uczniowie starszych klas zdawali akurat ustne egzaminy.

Zostaliśmy szybko przeprowadzeni przez serię wstępnych warsztatów zapoznawczych. Jednym z najciekawszych, w których uczestniczyła nasza grupka, polegał na tworzeniu przez nas symbolicznej mapy Polski – uczniowie w tym czasie rysowali analogiczną mapę Stanów Zjednoczonych. Na uczniowskiej mapie USA znalazł się wielki napis TOLERANCJA. To oczywiście sprowokowało nas do dyskusji o przypadkach amerykańskiej nietolerancji i postrzeganiu tych kwestii przez uczniów.

Te warsztaty były świetnym wstępem do spaceru po mieście i dowiedzenia się, co udało im się odkryć na temat radzymińskich Żydów.

Rozpoczął się spacer – uczniowie, przekazując sobie głos, opowiedzieli nam wszystko, czego dowiedzieli się o historii radzymińskiej społeczności żydowskiej podczas realizacji swojego projektu.

Resztę wspólnie spędzonego czasu poświęciliśmy na zwiedzanie kilku miejsc świadczących o kwitnącym życiu radzymińskiej społeczności żydowskiej, które zaczęło się w XVII wieku. Na łączną liczbę pięciu tysięcy mieszkańców miasta trzy tysiące było Żydami. Podczas spaceru odwiedziliśmy miejsce, gdzie funkcjonował cheder – szkołą dla młodych chłopców, którzy chcieli zostać rabinami. Potem dotarliśmy na łąkę, gdzie mieścił się cmentarz żydowski. Miejsce, gdzie był pochowany słynny szanowany rabin, było specjalnie oznaczone.

Następnie przeszliśmy ulicą Kilińskiego, niegdyś główną ulicą żydowskiego Radzymina. Minęliśmy dom, w którym przez dwa lata mieszkał Isaac Bashevis Singer.

Zobaczyliśmy ostatni dom w Radzyminie zamieszkany przez Żydów, a potem poszliśmy na teren, gdzie w czasie wojny funkcjonowało radzymińskie getto. Większość żydowskich mieszkańców została zamordowana w Treblince lub jeszcze na miejscu, gdy zostali zgromadzeni na stacji kolejowej. Później naziści zniszczyli większą część miasta.

Uczniowie opowiedzieli nam, jak udało im się dowiedzieć tych wszystkich rzeczy: prowadząc badania w miejskich archiwach, przeprowadzając wywiad z lokalnym historykiem. Niewiele udało im się dowiedzieć od swoich dziadków, z którymi też przeprowadzali wywiady. Dzięki tym badaniom uczniowie mogli nam zaprezentować pełen obraz bogatego życia radzymińskiej społeczności żydowskie, tragicznie przerwanego przez Zagładę.

Na koniec zadałem sobie pytanie: jak to doświadczenie wpłynie na uczniów, jak ich zmieni?

Jak się odnajdą w roli „strażników pamięci”?

Więcej o Szkole Dialogu w Liceum Ogólnokształcącym im. Cypriana K. Norwida

Wizyta żydowskich liderek z USA

listopad 2016

Uczestniczki wizyty studyjnej do Polski, zorganizowanej przez Forum dla żydowskich liderek z USA udały się 17 listopada 2016 roku do Wielunia na spotkanie z absolwentami Szkoły Dialogu. Po krótkim zapoznaniu się, uczniowie zabrali uczestniczki wizyty na wycieczkę śladami żydowskich mieszkańców miasta.  Denise Reiss, jedna z uczestniczek wizyty, tak wspomina to spotkanie:

„W listopadzie 2016 r. miałam okazję znaleźć się wśród wybranych szczęśliwców zaproszonych do Polski przez Forum Dialogu na tygodniowy program wizyty studyjnej. Kiedy spojrzę wstecz na jedno z najważniejszych doświadczeń mojego życia, moje myśli kieruję przede wszystkim na jeden szczególny dzień, wizytę w liceum w Wieluniu.

Tego wyjątkowego dnia poznaliśmy grupę uczniów, którzy zrealizowali projekt Szkoła Dialogu na temat relacji polsko-żydowskich. Byliśmy pod dużym wrażeniem młodzieży, która opowiedziała nam o swoich doświadczeniach i projekcie. Entuzjazm uczniów i pasja były wręcz zaraźliwe i inspirujące!

Ich poszukiwania pozwoliły ujawnić informacje, które w innym przypadku pozostałyby zapomniane. Zaprezentowano je w sposób katartyczny zarówno dla osoby opowiadającej historie, jak i uczniów je dokumentujących, co pozwoliło na osiągnięcie otwartego dialogu między nimi. Wieluń opuszczaliśmy z ciężkim sercem, ponieważ wszyscy byliśmy poruszeni spotkaniem i było nam smutno, że ten niesamowity dzień dobiega końca.

Jestem pełna uznania dla Szkoły Dialogu za szerzenie świadomości o dawnych i współczesnych aspektach relacji polsko-żydowskich. A podejmując się tych działań, Forum sprawia, że temat ten staje się ważny dla młodych ludzi, wprowadza ich w świat, który kiedyś istniał, oraz w świat, o jakim wszyscy marzymy!

Mam nadzieję, że to doświadczenie wywrze wpływ na młodzież, tak jak wpłynęło na mnie, i dalej będą promować dialog. Uczniowie biorący udział w tym programie pozostawili po sobie ślad w odkrywaniu przeszłości w nadziei na lepszą przyszłość”.

Więcej o Szkole Dialogu w II Liceum Ogólnokształcącym im. Janusza Korczaka